De mislukte foto van Vlaanderen

De mislukte foto van Vlaanderen

Ik vind enquêtes bijzonder interessant en heb er -toen ik nog hoofdredacteur was ook verschillende begeleid ( voornamelijk seks-enquetes want die waren goed voor de verkoopcijfers van P-Magazine, dat zal u niet verbazen van mij veronderstel ik) en geanalyseerd ( dat laatste zeker als de Cim-cijfers binnenkwamen, de bevraging van het Centrum voor Informatie over de Media over het mediagebruik van de Belgen, Nu zijn er bij het maken van een enquête een hele hoop valkuilen  waar je kan intuimelen en waarvan de afgelopen editie van ‘De foto van Vlaanderen’, een enquête uitgevoerd door het onderzoeksbureau Profacts in opdracht van de studiedienst van de VRT, een mooi voorbeeld is dat perfect kan dienen in de lessen sociologie en statistiek aan onze universiteiten.  Die problemen kan je samenvatten onder de noemer ‘bias’  ( vertekening). Het eerste struikelblok begint al bij de vraagstelling, die best zo neutraal mogelijk is, zonder dat de vraag rol meteen ook de respondent in een bepaalde richting stuwt.  Dan hebben we uiteraard ook de samenstelling van het respondenten-panel en de manier van enquêteren: anoniem, online, telefonisch of door straatinterviews of nog: door aan te bellen bij willekeurige gekozen huizen in verschillende provincies, stedelijke wijken en bij verschillende taalgroepen.  De aard van de vragen bepaalt vaak de manier van enquêteren: als er vrees is voor ‘sociaal wenselijke’ antwoorden, zoals bij politieke vragen, of vragen over seksualiteit is volledige anonimiteit bijvoorbeeld erg belangrijk. De manier van enquêteren bepaalt ook de prijs van de enquête, want meer mankracht om de enquete af te nemen en een grotere steekproef  zijn uiteraard duurder, al kan dat voor de VRT met haar jaarlijkse dotatie van bijna 400 miljoen geen bezwaar zijn omdat we mogen veronderstellen dat de studiedienst de kwaliteit van de enquête vooropstelt. Dat brengt me meteen naadloos bij de vragen die de studiedienst van de VRT  formuleerde voor deze aflevering van de ‘foto van Vlaanderen’.

Het Profacts onderzoeksbureau danst in een verklaring al openlijk rond de hete brij heen:: “Dit onderzoek peilt naar de opinies van Vlamingen over diverse maatschappelijke thema’s, zonder dat gevoelige vragen worden gesteld over geloofsovertuiging of politieke voorkeur van de respondenten.”  Vragen over geloofsovertuiging werden niet gesteld.  Nochtans zijn die ook makkelijk te omzeilen op een eenvoudige manier door niet rechtstreeks naar de geloofsovertuiging te vragen, maar een omweg te gebruiken: bijvoorbeeld” werd u in een krant al wel eens als ‘jongere’ omschreven?” of ‘ heeft u met nieuwjaar wel eens feest gevierd door vuilnisbakken of kerstbomen in brand te steken?”, of nog: koopt u uw hamburger A) bij denAldi. B) bij de Colruyt. C) bij de halal slager D) bij de koosjer beenhouwer.

Filosoof Maarten Boudry is in een steekspel verwikkeld met de studiedienst van de VRT

De rel die filosoof Maarten Boudry veroorzaakte door te openbaren in De Afspraak dat hij op basis van de email informatie die hij kreeg vermoedde dat de VRT studiedienst de onwenselijk geachte antwoorden over de houding t.o.v. homoseksualiteit en transpersonen door respondenten van ‘Personen van buitenlandse herkomst’ hadden weggepoetst  door te suggereren dat het probleem zich voornamelijk afspeelde in de zogenaamde ‘manosfeer’, een containerbegrip voor toxisch mannelijk gedrag, dat in het spotlicht kwam door de Engels-Amerikaanse ‘influencer, Andrew Tate, en de documentaire die Louis Theroux erover maakte. Dat Andrew Tate zich inmiddels ook tot de islam bekeerde zag of hoorde ik overigens ook nergens vermeld. We konden bij gebrek aan statistische relevantie dus niet weten wie precies die Personen van Buitenlandse herkomst waren in de steekproef.  Volgens de VRT zijn het voornamelijk Nederlanders, die zoals u weet helemaal niet bekend zijn om hun open geest en tolerantie. Dat er zoveel Nederlanders in de steekproef zitten doet vermoeden dat de enquêteurs een rondje hebben gedaan in de villawijken van Brasschaat en Schoten bij de Nederlandse belastingvluchtelingen. Het probleem met deze mislukte foto van Vlaanderen is  dus dat hij zo wazig is.  Wie de enquête naleest op de website merkt meteen ook al de bias in de vragen, zoals de schijnbaar onschuldige vraag of je een moskee in je buurt wil, waaruit blijkt dat vooral ouderen dat niet zien zitten.  Of ze zo antwoorden omdat ze vrezen voor geluidsoverlast, drukte, diefstal, zwerfafval  of andere redenen komen we niet te weten, maar de denkrichting is aangegeven.  De VRT  heeft zich intussen zelf van alle zonden witgewassen in zuivere “wij van WC-Eend adviseren WC-Eend”- stijl, maar maakt de brondata nog altijd niet openbaar voor degelijk onderzoek. Academische onderzoekers werden wel uitgenodigd zo staat op de website om de data te raadplegen.  In een bericht op X gaf econoom Geert Noels duidelijk aan hoe dat dan in de praktijk werkt:  letterlijk kreeg hij volgende mail: “U bent uitgenodigd voor inzage van de dataset van de Foto van

Vlaanderen. We heten u graag welkom op VRT, nu dinsdag 26 mei om 14.00u. Gelieve u

aan te melden aan de bezoekersingang.

We voorzien een parkeerplaats voor wie met de wagen komt. Belangrijk: VRT heeft een zeer beperkt aantal licenties voor SPSS. Indien u de data ter plaatse al wenst te raadplegen, is het aan te raden om uw eigen laptop met uw eigen SPSS-licentie mee te brengen.”

Geert Noels er bedankt vriendelijk voor zo meldt hij, vermits we in digitale tijden leven en het beschikbaar maken van de data in eerdere welk formaat mogelijk is.

Voor 400 miljoen euro subsidie per jaar mogen we toch de minste inspanning verwachten, lijkt mij ook.

Overigens heb ik een tip voor de VRT als ze écht de toxische manosfeer willen duiden. Ze moeten dan alleen maar de documentaire ‘Femme de la rue’ die Sofie Peeters in 2012 maakte uitzenden, waarin we duidelijk dankzij de verborgen camera zien wie die toxische mannen zijn die vrouwen op straat lastig vallen.  De documentaire werd toen al door een bepaalde pers verguisd omdat ze zogenaamd racistisch was.  Sofie Peeters kon later aan de slag bij VRT, op de redactie van het programma Koppen als ik me niet vergis. Dat waren andere tijden, met andere hoofdredacteurs.

Dit geheel terzijde, maar voor alle volledigheid; ik ben geen fan van Maarten Boudry, voornamelijk omdat hij als filosoof en houder van de leerstoel  Etienne Vermeersch aan de UG, blijk geeft van te weinig soortelijk gewicht om in de schoenen van Vermeersch te kunnen staan.  Het enige dat hij nu gemeen heeft met Etienne Vermeersch is dat die op het einde van zijn leven door de progressieven in de pers ook al werd uitgekreten voor oude rechtse  zak.